Nocek wąsatek

Nocek wąsatek Myotis mystacinus (Kuhl, 1817)

Akronim: MMS

Przynależność systematyczna

Gromada: Ssaki Mammalia

Rząd: Nietoperze Chiroptera

Podrząd: Microchiroptera

Rodzina: Mroczkowate Vespertilionidae

Morfologia

Najmniejszy krajowy przedstawiciel rodzaju Myotis (długość przedramienia 32-36 mm). Nietoperz o mocno pigmentowanej skórze. Pysk, uszy i skrzydła prawie czarne. Futro na grzbiecie jest również bardzo ciemne przy czym u niektórych osobników mogą występować jasne, złotawe końcówki (osobniki dorosłe). Brzuch ma zabarwienie brudnobiałe bądź szarawe. Uszy są niewielkie. Koziołek jest nożowatego kształtu i sięga do połowy ucha. Ostroga bez płatka jest dość krótka dochodząca do połowy błony ogonowej. Jest to nietoperz niezwykle podobny do opisanego poniżej nocka Brandta. Do lat 70. uznawano je za jeden i ten sam gatunek. Możliwe są do odróżnienia jedynie przy oznaczaniu z ręki np. podczas odłowów w sieci chiropterologiczne. Cechami diagnostycznymi jest kształt prącia u samców oraz pewne cechy uzębienia. Przy badaniach detektorowych oraz na zimowiskach oba gatunki oznaczane są najczęściej jako Myotis mystacinus sensu lato (MMS/MBR)

Biologia gatunku

Nocek wąsatek jest nietoperzem leśnym choć nie tak silnie związanym z tym biotopem jak nocek Brandta. Występować może na obrzeżach wsi, w sadach, parkach nie unikając przy tym terenów otwartych. Poluje najczęściej przy koronach drzew i krzewów oraz nad wodą. Pokarm stanowią głównie muchówki chwytane w locie lub rzadziej zbierane z powierzchni roślin. Na letnie kryjówki wybiera strychy, szczeliny pod oszalowaniem i za okiennicami, dziuple oraz budki dla ptaków i nietoperzy. Kolonie rozrodcze na strychach może tworzyć wraz z nockiem Brandta. Samica rodzi jedno młode na przełomie czerwca i lipca, które po 6 tygodniach jest samodzielne. Intensywne rojenie przypada na koniec sierpnia i wrzesień najczęściej w miejscach hibernacji, które stanowią głównie sztolnie i jaskinie. Podczas zimowych liczeń spotykany jest też w innych schronieniach takich jak fortyfikacje czy piwnice ale zdecydowanie rzadziej. Nocek wąsatek jest nietoperzem osiadłym pokonującym niewielkie odległości na zimowiska.

Występowanie, zagrożenia, ochrona

Nocek wąsatek występuje w całej Polsce przy czym jest zdecydowanie częściej spotykany na południu. W Tatrach jest gatunkiem dominującym natomiast na niżu spotykany jest rzadko. Mimo to krajowa populacja uznawana jest za stabilną. Największym zagrożeniem dla tego gatunku jest wypieranie starej, tradycyjnej, drewnianej zabudowy przez nowe, murowane budynki oraz wyburzanie starych leśniczówek. Można to rekompensować umieszczając drewniane, płaskie skrzynki na nowych jak i wyremontowanych budynkach. Do klasycznych skrzynek dla nietoperzy wchodzi niechętnie. Usuwanie dziuplastych drzew może mieć również negatywny wpływ na liczebność tego nietoperza. Podobnie jak w przypadku innych gatunków ?strychowych? zagrożeniem jest stosowanie podczas remontów i konserwacji drewna szkodliwych substancji chemicznych. Podczas zimy poważnym niebezpieczeństwem jest zwiększający się z roku na rok ruch turystyczny w jaskiniach i sztolniach. Rozwiązaniem jest zakładanie krat i czasowe zamykanie ważnych zimowisk.

Status ochronny gatunku:

Prawo międzynarodowe

Konwencja Berneńska – Załącznik II

Konwencja Bońska – Załącznik II

Dyrektywa Siedliskowa – Załącznik IV

EUROBATS – Załącznik I

Prawo krajowe

ochrona gatunkowa w Polsce – ochrona ścisła

ochrona strefowa – zimowiska, w których w ciągu 3 kolejnych lat, choć raz stwierdzono ponad 200 nietoperzy

strefa ochrony całorocznej – pomieszczenia i kryjówki zajmowane przez nietoperze