Nocek Brandta

Nocek Brandta Myotis brandtii (Eversmann, 1845)

Przynależność systematyczna

Gromada: Ssaki Mammalia

Rząd: Nietoperze Chiroptera

Podrząd: Microchiroptera

Rodzina: Mroczkowate Vespertilionidae

Morfologia

Mały nietoperz, nieznacznie większy od  nocka wąsatka (długość przedramienia 32-39 mm). Futro na grzbiecie ma koloru brązowego, jaśniejsze niż u wąsatka. Podobnie z pigmentacją uszu, pyska i błon lotnych. Zwłaszcza dorosłe nietoperze są wyraźnie jaśniejsze. Osobniki młode są ciemne i można je łatwo pomylić z wąsatkiem. Zabarwienie brzucha, podobnie jak poprzedniego gatunku jest brudnobiałe lub szarawe. Nocek Brandta ma uszy ciemne rozjaśnione w kierunku nasady. Koziołek kształtu sztyletowatego sięga połowy długości ucha i jest pochylony nieco do przodu. Ostroga bez płatka sięga do połowy błony ogonowej.

Nocka Brandta od wąsatka można rozpoznać po dwóch pewnych, diagnostycznych cechach. Samiec wąsatka ma prącie równowąskie na całej długości podczas gdy nocek Brandta ma wyraźnie rozszerzone, buławkowate zakończenie. Samicę najłatwiej rozpoznać po wydatnych wyrostkach protoconus na górnych przedtrzonowcach (P4) których prawie nie widać u wąsatka.

Biologia gatunku

Nocek Brandta jest nietoperzem silnie związanym z terenami leśnymi. Poluje najczęściej przy koronach drzew i krzewów latając drogami i ścieżkami leśnymi. Równie chętnie poluje nad niewielkimi, leśnymi zbiornikami wodnymi typu P.Poż. Podobnie jak nocek wąsatek odżywia się głównie muchówkami chwytanymi w locie lub rzadziej zbieranymi z powierzchni roślin. Na letnie kryjówki wybiera strychy, szczeliny pod oszalowaniem i za okiennicami, dziuple oraz budki dla ptaków i nietoperzy. Te ostatnie wykorzystuje częściej i chętniej od wąsatka. Kolonie rozrodcze na strychach może tworzyć wraz z wąsatkiem. W budkach spotykano kolonie mieszane z karlikami. Samica rodzi jedno młode na przełomie czerwca i lipca, które po 6 tygodniach jest samodzielne. Rojenie zaczyna już w sierpniu najczęściej w miejscach hibernacji, które stanowią głównie sztolnie i jaskinie. W innych zimowiskach, takich jak fortyfikacje czy piwnice, spotykany jest zdecydowanie rzadziej. Nocek Brandta jest nietoperzem osiadłym pokonującym zazwyczaj krótkie dystanse na zimowiska.

Występowanie, zagrożenia, ochrona

Nocek Brandta występuje w całej Polsce przy czym im bardziej na południe tym jest rzadszy. W porównaniu jednak z wąsatkiem wydaje się liczniejszy na terenach nizinnych ustępując mu pola w górach. W Tatrach spotykany jest rzadko podczas gdy wąsatek jest tam dominantem. Krajowa populacja tego nietoperza uznawana jest za stabilną. Zagrożenia są podobne jak w przypadku poprzedniego gatunku, zwłaszcza likwidacje drewnianych budynków na terenach leśnych oraz używanie toksycznych substancji konserwujących. Podobnie jak w przypadku nocka Natterera rekompensatą dla zmniejszającej się ilości naturalnych schronień (dziuple) może być instalowanie skrzynek dla nietoperzy, zwłaszcza płaskich typu Stratmann. Problemem w przypadku tego gatunku może być fragmentacja drzewostanów co prawdopodobnie dość mocno przyczynia się do spadku jego liczebności. Zjawisko to zaobserwowano w Skandynawii. Zagrożenia zimowisk i możliwości ich zniwelowania są takie same jak w przypadku opisanego wyżej nocka wąsatka.

Status ochronny gatunku:

Prawo międzynarodowe

Konwencja Berneńska – Załącznik II

Konwencja Bońska – Załącznik II

Dyrektywa Siedliskowa – Załącznik IV

EUROBATS – Załącznik I

Prawo krajowe

ochrona gatunkowa w Polsce – ochrona ścisła

ochrona strefowa – zimowiska, w których w ciągu 3 kolejnych lat, choć raz stwierdzono ponad 200 nietoperzy

strefa ochrony całorocznej – pomieszczenia i kryjówki zajmowane przez nietoperze