Mopek

Mopek Barbastella barbastellus (Schreber, 1774)

Przynależność systematyczna

Gromada: Ssaki Mammalia

Rząd: Nietoperze Chiroptera

Podrząd: Microchiroptera

Rodzina: Mroczkowate Vespertilionidae

Cechy rozpoznawcze

Średniej wielkości nietoperz (przedramię długości 36-44 mm) o bardzo charakterystycznym, czarnym futrze i „mopsowatym” pysku. Uszy ma szerokie i zrośnięte na środku głowy. Te cechy uniemożliwiają pomylenie go z innymi nietoperzami. Koziołki są kształtu nożowatego i tępo zakończone. Pysk, uszy oraz błony lotne ciemne, niemal czarne. Futro na grzbiecie gęste i czarne z jasnymi końcówkami. Spód ciemnoszary. Ostroga sięga do połowy błony ogonowej. Płatek wąski z poprzeczną, wzmacniającą chrząstką.

Biologia gatunku

Mopek jest silnie związany z terenami leśnymi. Rzadko kiedy wylatuje na otwarte tereny rolne. Poluje najczęściej wśród roślinności latając nisko, do 10 m. Wykorzystuje drogi leśne, luki w drzewostanach ale równie dobrze porusza się wśród gęstej roślinności co ułatwia mu wolny ale bardzo zwrotny lot. Czasami można go spotkać łowiącego owady przy lampach ulicznych. Polują pojedynczo lub w niewielkich grupkach. Pokarm stanowią w zdecydowanej większości motyle nocne, głównie Microlepidoptera. Inne ofiary zjada okazjonalnie. Gody trwają od późnego lata do początku zimy ale do kopulacji może dochodzić również w środku zimy. Pod koniec czerwca lub na początku lipca, w niewielkich koloniach rozrodczych, samica rodzi jedno lub dwa młode. Mopek jest gatunkiem osiadłym i hibernuje blisko letnich kryjówek. Najczęściej zimowiska zlokalizowane są w odległości do 30 km. Preferuje hibernakula zimne i suche, słabo izolowane od warunków zewnętrznych – są to głównie: schrony bojowe, forty, jaskinie, sztolnie, wyschnięte studnie i piwnice.

Występowanie, zagrożenie, ochrona

Mopek jest gatunkiem występującym właściwie na terenie całego kraju przy czym na Pomorzu i w Karpatach spotykany jest rzadko. Gatunek ten otrzymał status nierozpoznanego. Sytuacja wygląda odwrotnie niż w przypadku mroczka późnego. W zimowiskach mopek bardzo często jest dominantem (zwłaszcza na niżu) podczas gdy w sezonie letnim podczas badań spotykany jest najczęściej bardzo nielicznie. Letnie kryjówki tego gatunku udało się wykryć dotychczas tylko trzykrotnie (!), za każdym razem za okiennicami starych, drewnianych budynków. Mimo słabego poznania populacja krajowa wydaje się być stabilna. Największym zagrożeniem dla mopka może być zanik i likwidacja starej, śródleśnej zabudowy z okiennicami (np. leśniczówek), chemizacja rolnictwa i leśnictwa oraz zanik siedlisk. Ponadto dewastacja zimowisk i niepokojenie podczas hibernacji. Dlatego też za najważniejsze działania ochronne należy uznać ograniczanie używania szkodliwych preparatów chemicznych w rolnictwie i leśnictwie, zabezpieczenie kryjówek letnich i zimowych w tym zachowanie starych, dziuplastych drzew oraz montowanie na budynkach zlokalizowanych przy lesie płaskich budek szczelinowych przypominających okiennice.

Status ochronny gatunku:

Prawo międzynarodowe

Konwencja Berneńska – Załącznik II

Konwencja Bońska – Załącznik II

Dyrektywa Siedliskowa – Załącznik II i IV

EUROBATS – Załącznik I

Prawo krajowe

ochrona gatunkowa w Polsce – ochrona ścisła

ochrona strefowa – zimowiska, w których w ciągu 3 kolejnych lat, choć raz stwierdzono ponad 200 nietoperzy

strefa ochrony całorocznej – pomieszczenia i kryjówki zajmowane przez nietoperze

Polska czerwona lista – DD