Karlik malutki & karlik drobny

Karlik malutki Pipistrellus pipistrellus (Schreber, 1774)

Karlik drobny Pipistrellus pygmaeus (Leach, 1825)

Przynależność systematyczna

Gromada: Ssaki Mammalia

Rząd: Nietoperze Chiroptera

Podrząd: Microchiroptera

Rodzina: Mroczkowate Vespertilionidae

Morfologia

Oba gatunki do niedawna były uznawane za jeden i ten sam. Dopiero nasłuchy detektorowe (P. pipistrellus echolokuje na częstotliwości 45kHz natomiast P. pygmaeus na 55kHz) dały podstawy do szczegółowych badań w wyniku których udało się wyodrębnić te gatunki. Są to najmniejsze krajowe nietoperze przy czym nieznacznie mniejszy jest karlik drobny będąc najmniejszym nietoperzem Europy. Długość przedramienia u karlika malutkiego wynosi od 28 do 36 mm, natomiast u karlika drobnego od 26 do 34 mm. U obu gatunków futro na grzbiecie jest barwy brązowej z jaśniejszymi końcówkami, na brzuchu jaśniejsze. Uszy, pysk i błony lotne ciemne. Skrzydła wąskie. Koziołek jest krótki kształtu rogalikowatego sięgający do 1/3 długości ucha. Ostroga, sięgająca połowy długości błony ogonowej, posiada szeroki płatek z poprzeczną chrząstką. Morfologiczne cechy różniące oba gatunki są niewielkie i subtelne jak np. użyłkowanie błony lotnej. Oznaczenie często wymaga kombinacji kilku cech. Obecnie trwają intensywne badania porównawcze w celu określenia jednoznacznych cech diagnostycznych.

Biologia gatunku

Oba gatunki są dość mocno związane z człowiekiem. Polują najchętniej w dolinach rzecznych oraz przy różnego rodzaju zbiornikach wodnych ale również na łąkach przy szpalerach drzew, w parkach i na skraju lasu. Niechętnie wypuszcza się na otwarte przestrzenie. Żerowiska są zlokalizowane najczęściej nie dalej niż 2km od kryjówki dziennej. Ofiary, głównie drobne muchówki, chwyta w locie. Kolonie rozrodcze samice tworzą w budynkach (pod oszalowaniem, w szczelinach ścian i dachu, itp) lub rzadziej w dziuplach drzew na wiosnę i są najczęściej bardzo liczne nawet po 800 osobników. Młode (1-2) przychodzą na świat w czerwcu. Okres godowy przypada na późne lato i jesień. Samce w tym czasie tworzą haremy złożone z samic zwabionych słyszalnymi dla ucha ludzkiego dźwiękami socjalnymi. W tym okresie samce stają się terytorialne i przeganiają inne osobniki tej samej płci. Karliki są nietoperzami odbywającymi dalekie wędrówki na zimowiska. W zachodniej Europie nietoperze te hibernują w nadziemnych częściach budynków np. w kościołach chowając się za obrazami, figurami, itp. W Polsce dawniej spotykany na zimowiskach niezwykle rzadko, obecnie zimuje w kilkunastu miejscach regularnie, a doniesienia o nowych zimowiskach z roku na rok rosną (zachodnia część Polski).

Występowanie, zagrożenia, ochrona

Oba karliki występują licznie na terenie całego kraju. Karlik drobny wydaje się nieco rzadszy. Mimo to oba są uznane za niezagrożone. Potencjalne zagrożenia to remonty i wyburzanie budynków choć gatunek ten jest dość plastyczny i jeśli prace nie trwają w okresie rozrodu to bez problemu adaptuje on nowe obiekty. Pewną formą ochrony może być instalowanie płaskich, dużych skrzynek na budynkach co zastępować będzie oszalowanie.

Status ochronny gatunku:

Prawo międzynarodowe

Konwencja Bońska – Załącznik II

Dyrektywa Siedliskowa – Załącznik IV

EUROBATS – Załącznik I

Prawo krajowe

ochrona gatunkowa w Polsce – ochrona ścisła

ochrona strefowa – zimowiska, w których w ciągu 3 kolejnych lat, choć raz stwierdzono ponad 200 nietoperzy

strefa ochrony całorocznej – pomieszczenia i kryjówki zajmowane przez nietoperze